الشيخ محمد آصف المحسني
239
انوار هدايت (تفسير قرآن كريم) (فارسى)
بههرصورت ، همهى اينها از احتمالات قضيه است ؛ ولى ما موظف هستيم ظاهر آيات قرآن را در نظر بگيريم و به دنبال احتمالات ، خود را سرگردان نكنيم . « وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى » ممكن است ، الف ولام آن ، الف و لام جنس باشد ، يعنى تمام ستارهها ، يا استغراق باشد ، قسم به ستارگان وقتىكه غروب مىكنند ، چرا غروب را ذكر كرده است ؟ براى اينكه به انسانها بفهماند ستارهها حادثاند ، مانند جمعى از مردم بىدين ، ستارهها را پرستش نكنيد ، يك عده هستند كه ستارهها را خدا مىدانند و آنها را بهعنوان پروردگار پرستش مىكنند . ستارهها مثل همين كره زمين ما هستند ، منتهى زمين از خورشيد نور مىگيرد ؛ ولى نور ستارهها از خودشاناند ، ستارهها خيلى بزرگ هستند ، نور و حرارت آنها نيز از خودشان است ، هرچند ستارهها نيز مثل زمين بىشعوراند ، مثل زمين حادثاند و از راه دور خيلى زيبا ديده مىشوند . ستارهها هم طلوع دارند و هم غروب ، همهى آنها تحت تدبير يك مدبر قرار دارند ، ستارهها مثل زمين متحركاند ، معلوم است كه هر متحرك از خود محرك مىخواهد ، سر به خود چيزى حركت نمىكند ، حركت دهنده همهى آنها ، خداوند حكيم است و همه چيز به اراده او حركت مىكنند و همه سنجيده شده تحت كنترل او قرار دارند . علم نجوم جديد به قرآن كمك كرد و اوهام مشركين را باطل نمود . تكذيب گفتههاى مشركين « ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَ ما غَوى » صاحب شما ( پيغمبر ) نه گمراه گرديد و نه غاوى شد ، اين دو كلمه تقريباً يك معنى را مىرساند ، غاوى نيز تقريباً به معناى گمراه مىباشد ، بعضى از مفسرين گفتهاند كه اين دو كلمه باهم فرق دارند ؛ زيرا « ضال » كسى است كه قابل برگشت